ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ

Σύμφωνα με τον ορισμό που είναι περισσότερο αποδεκτός από την επιστημονική κοινότητα σήμερα, ‘’οι μαθησιακές δυσκολίες ή ειδικές μαθησιακές δυσκολίες ή ειδικές εξελικτικές μαθησιακές δυσκολίες’’ είναι ένας γενικός όρος που αναφέρεται σε μία ετερογενή ομάδα διαταραχών, οι οποίες δημιουργούν σημαντικές δυσκολίες στην απόκτηση ή στη χρήση των ικανοτήτων της ακρόασης, της ομιλίας, της ανάγνωσης, της γραφής, του συλλογισμού ή της μαθηματικής σκέψης.
Αυτές οι διαταραχές είναι εγγενείς στο άτομο, θεωρείται ότι οφείλονται σε δυσλειτουργίες του κεντρικού νευρικού συστήματος και μπορεί να εμφανίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του.

Προβλήματα αυτορρύθμισης, διαπροσωπικής αντίληψης και κοινωνικής αλληλεπίδρασης μπορεί να παρουσιάζονται παράλληλα με τις μαθησιακές δυσκολίες, αλλά δε συνιστούν τα ίδια μαθησιακή δυσκολία.

Σήμερα πιστεύουμε λοιπόν πως αν και οι μαθησιακές δυσκολίες μπορεί να συνυπάρχουν και με άλλες δυσκολίες (αισθητηριακή βλάβη, νοητική υστέρηση, σοβαρή συναισθηματική διαταραχή) δεν είναι το άμεσο αποτέλεσμα αυτών των καταστάσεων ή επιδράσεων (Hammill, 1990)

Γενικά χαρακτηριστικά μαθητών με Μαθησιακές Δυσκολίες
  • ανώριμη και ανοργάνωτη συμπεριφορά. Έλλειψη οργάνωσης στη σχολική τσάντα, στο δωμάτιό τους, στα συρτάρια της ντουλάπας τους, στον τρόπο που μελετούν τα μαθήματά τους.
  • δυσκολίες στην επιλογή, ταξινόμηση, αποθήκευση και οργάνωση των πληροφοριών στο αρχείο του μυαλού τους.
  • δυσκολίες στις αλληλουχίες π.χ. στο να μάθουν τις μέρες της εβδομάδας, τους μήνες και τις εποχές του χρόνου, να δέσουν τα κορδόνια τους, να βρουν μια λέξη στο λεξικό κ.α.
  • Έλλειψη ‘’στοχαστικότητας’’. Αυτόματη δηλαδή απάντηση σε ερωτήσεις και προβλήματα που κατά κανόνα είναι λανθασμένες αφού δεν έχουν σκεφτεί πριν απαντήσουν.
  • δυσκολία στο να καταγράψουν ένα μήνυμα από το τηλέφωνο γιατί πρέπει να ακούν και να γράφουν γρήγορα και ταυτόχρονα.
  • περιορισμένη συγκέντρωση προσοχής και γρήγορη κόπωση, γιατί ο μηχανισμός ‘’φιλτραρίσματος’’ του εγκεφάλου, ο οποίος ξεχωρίζει το άσχετο και το επουσιώδες, επιτρέποντας στο άτομο να συγκεντρωθεί στο ουσιώδες, δε λειτουργεί ικανοποιητικά.
  • δυσκολίες στην ακολουθία περίπλοκων οδηγιών
  • αποδιοργάνωση σε ατμόσφαιρα άγχους και έντασης
  • θυμούνται απ’ έξω το πρόγραμμα της τηλεόρασης, αλλά όχι την ορθογραφία απλών καθημερινών λέξεων.
  • δείχνουν απογοητευμένα, χωρίς διάθεση για σχολική εργασία. Έχουν δηλαδή χαμηλή αυτοεκτίμηση.
  • χαρακτηρίζονται από ανώριμη κινητικότητα, περιγράφονται ως ‘’ζημιάρικα’’ και αδέξια παιδιά.
  • επειδή το κεντρικό νευρικό τους σύστημα αναπτύσσεται πιο αργά, παραμένουν για περισσότερο χρόνο, από τους συμμαθητές τους, στο στάδιο της συγκεκριμένης σκέψης, το οποίο σύμφωνα με τον Πιαζέ, προηγείται της αφηρημένης σκέψης.
  • δυσκολεύονται πολύ να μάθουν ορισμούς, να θυμούνται ημερομηνίες, μάχες, συνθήκες, ονόματα κλπ.
  • δυσκολεύονται να κατανοήσουν γραφικές παραστάσεις
  • δυσκολεύονται στην αντιγραφή από πίνακα ή καθ’ υπαγόρευση γιατί ο ρυθμός της είναι πιο γρήγορος απ’ αυτόν που μπορούν να ακολουθήσουν.
  • κρατάνε το μολύβι πολύ σφιχτά ή με λάθος τρόπο, με αποτέλεσμα να κουράζεται εύκολα το χέρι τους.
Ένα παιδί με μαθησιακές δυσκολίες δεν παρουσιάζει απαραίτητα όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά, αλλά μέρος απ’ αυτά.

Μαθησιακές Δυσκολίες έχουν όσοι μαθητές παρουσιάζουν
  • νοητική αναπηρία, αισθητηριακές αναπηρίες όρασης (τυφλοί, αμβλύωπες με χαμηλή όραση)
  • αισθητηριακές αναπηρίες ακοής (κωφοί, βαρήκοοι)
  • κινητικές αναπηρίες, χρόνια μη ιάσιμα νοσήματα
  • διαταραχές ομιλίας – λόγου
  • ειδικές μαθησιακές δυσκολίες όπως δυσλεξία, δυσγραφία, δυσαριθμησία, δυσαναγνωσία, δυσορθογραφία,
  • σύνδρομο ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα.
  • ειδική γλωσσική διαταραχή
  • οριακή νοημοσύνη
  • διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (φάσμα αυτισμού), ψυχικές διαταραχές και πολλαπλές αναπηρίες

Δυσλεξία

Η δυσλεξία θεωρείται η κυριότερη μαθησιακή δυσκολία γιατί περιλαμβάνει στοιχεία απ’ όλες τις μορφές των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών.
Η δυσλεξία εμφανίζεται σε όλους τους τομείς της γλωσσικής λειτουργίας.
Στο φωνολογικό τομέα: Δυσκολία στο μηχανισμό κωδικοποίησης και δημιουργίας αρθρωτικών προτύπων, με συνέπεια, δυσκολία σύνδεσης φωνήματος – γραφήματος.
Στο μορφολογικό τομέα: Αδυναμία σύνδεσης κλιτών λέξεων με τη σημασία που αντιπροσωπεύουν (στον προφορικό λόγο) και αδυναμία κατάκτησης ορθογραφίας (στο γραπτό λόγο)
Στο συντακτικό τομέα: Δυσκολίες στην κατανόηση και παραγωγή πολύπλοκων συντακτικά προτάσεων.
Στο σημασιολογικό τομέα: Αδυναμία κατανόησης της σημασίας των λέξεων

Συμπτώματα μαθητών με Δυσλεξία
Τα κυριότερα λάθη μαθητών με δυσλεξία:
Ανάγνωση
  • Δυσκολία στη διάκριση διαφορετικών λέξεων (π.χ. της αντί στη, νόμος αντί μόνος)
  • Λανθασμένη προφορά φωνηέντων
  • Καθρεφτική ανάγνωση (χα αντί αχ, σάκα αντί κάσα)
  • Παρεμβολή άσχετων φωνημάτων στην ανάγνωση λέξεων.
  • Δεν υπάρχει ροή. Κομπιάζουν, χάνουν τη σειρά, επαναλαμβάνουν ή σταματούν χωρίς λόγο.
  • Διαβάζουν αργά
  • Δεν κατανοούν το κείμενο που διαβάζουν.
Γραφή
  • Ατελής ευθυγράμμιση των λέξεων πάνω στο χαρτί
  • Χρήση κεφαλαίων γραμμάτων ανάμεσα στα μικρά
  • Ακατάστατα – δυσανάγνωστες λέξεις
  • Αντικατάσταση παρόμοιων σχηματικά γραμμάτων
  • Σύγχυση στην ακουστική διαφοροποίηση των φθόγγων (μάσεψε αντί μάζεψε)
  • Αντικατάσταση γραμμάτων
  • Παραλείψεις, προσθήκες και αντιμεταθέσεις γραμμάτων μέσα στην ίδια λέξη
  • Αντιμετάθεση γραμμάτων ( αν αντί να)
  • Πρόσθεση συλλαβών (μάθηθημα αντί μάθημα)
  • Αντιμετάθεση συλλαβών (νάμα αντί μάνα)
  • Παραλείψεις συλλαβών
  • Σύγχυση χρήσης συμφωνικών συμπλεγμάτων (πάτρυ αντί για πάρτυ)
  • Αντικαταστάσεις λέξεων
  • Συντακτικά λάθη στις φράσεις


Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες στην Αριθμητική ή Δυσαριθμησίες

Χαρακτηριστικά παιδιών με δυσαριθμησία

  • Η γλωσσική ανάπτυξη των συγκεκριμένων παιδιών (προφορικός λόγος, ανάγνωση, γραφή) είναι κανονική και η επίδοσή τους σε μαθήματα που δεν απαιτούν υψηλές μαθηματικές ικανότητες είναι ικανοποιητική.
  • Δυσκολίες με τις έννοιες χρόνου, προσανατολισμού, ασυνέπεια σε ραντεβού κοινωνικών εκδηλώσεων
  • Δυσκολίες στην απομνημόνευση προσώπων. Μπερδεύουν ονόματα που ξεκινούν από το ίδιο γράμμα
  • Λάθη στις οικονομικές συναλλαγές (πληρωμές, ρέστα)
  • Παραλείπουν, προσθέτουν, αντικαθιστούν, αντιμεταθέτουν αριθμούς όταν γράφουν ή διαβάζουν
  • Δυσκολίες στη νοερή εκτέλεση πράξεων
  • Δυσκολίες στην απομνημόνευση βασικών αριθμητικών δεδομένων. Δυσκολίες στον εντοπισμό τοποθεσιών σε χάρτες
  • Δυσκολίες στην κατανόηση εννοιών μουσικής και στην εκμάθηση των κινήσεων για παίξιμο μουσικού οργάνου.
  • Δυσκολίες στο μυοκινητικό συντονισμό, χαμηλή επίδοση σε δραστηριότητες όπως αθλητικές, χορός.
  • Στο παιχνίδι χάνουν τη σειρά τους, δεν αναπτύσσουν στρατηγικό σχεδιασμό για την επίτευξη συγκεκριμένου στόχου.


Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής–Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ)
Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα είναι μία διαταραχή που συνήθως πρωτοεμφανίζεται στη νηπιακή ηλικία, έχει τη μέγιστη ένταση κατά τη σχολική ηλικία και σε πολλές περιπτώσεις εξακολουθεί να παραμένει σοβαρό πρόβλημα στην εφηβεία και στην ενήλικη ζωή.


Χαρακτηριστικά παιδιών με Ελλειμματική προσοχή – Διάσπαση
  • Ο μαθητής δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί στη λεπτομέρεια και κάνει λάθη απροσεξίας
  • Διασπάται εύκολα από εξωτερικά ερεθίσματα
  • Φαίνεται να μην ακούει.
  • Έχει περιορισμένο εύρος προσοχής κατά τη διάρκεια δραστηριοτήτων και εργασιών
  • Δυσκολεύεται στην ολοκλήρωση εργασιών
  • Αποφεύγει ή εκφράζει δυσαρέσκεια για εργασίες που απαιτούν προσοχή
  • Δυσκολεύεται στην οργάνωση εργασιών και δραστηριοτήτων.
  • Χάνει ή ξεχνάει πολύ συχνά βιβλία, εργασίες, στυλό κ.τ.λ.

Υπερκινητικότητα
Χαρακτηριστικά παιδιών με υπερκινητικότητα
  • Ο μαθητής κινείται νευρικά ή στριφογυρίζει στη θέση του
  • Φεύγει συχνά από το θρανίο του
  • Τρέχει ή σκαρφαλώνει υπερβολικά
  • Βρίσκεται συνέχεια ‘’εν κινήσει’’ ή έχει την τάση για συνεχή δράση
  • Φλυαρεί

Παρορμητικότητα
Χαρακτηριστικά παιδιών με παρορμητικότητα
  • Ο μαθητής δεν σκέφτεται πριν ενεργήσει
  • Διακόπτει συζητήσεις και δραστηριότητες άλλων
  • Απαντάει σε ερωτήσεις πριν ολοκληρώσει ο ομιλητής
  • Δυσκολεύεται να περιμένει τη σειρά του όταν αυτό απαιτείται
  • Ολοκληρώνει βιαστικά και με προχειρότητα τις εργασίες του

Ειδική Γλωσσική Διαταραχή
Άλλοι όροι που χρησιμοποιούνται: Αφασία, δυσφασία, εξελικτική δυσφασία, εξελικτική γλωσσική διαταραχή, ειδική εξελικτική γλωσσική διαταραχή.

Χαρακτηριστικά παιδιών με Ειδική Γλωσσική Διαταραχή
  • Ελλείψεις στην έκφραση και στην κατανόηση του λόγου
  • Φτωχό λεξιλόγιο, ελλείψεις στο συντακτικό και στη γραμματική
  • Δυσκολία στην απομνημόνευση και στην ανάκληση
  • Δυσκολία στην πρόσληψη και στην καταγραφή της γλώσσας
  • Δυσκολία στην κατανόηση χωροχρονικών εννοιών
  • Δυσκολία στην αλληλουχία
  • Δυσκολία στην κατανόηση μέσης και παθητικής φωνής
  • Δυσκολία στην κατανόηση αφηρημένων εννοιών, μεταφορικών και αλληγορικών εκφραστικών σχημάτων
  • Δυσκολία στην εύρεση και χρήση των κατάλληλων λέξεων
Η αδυναμία των παιδιών με ειδική γλωσσική διαταραχή να προσδιορίσουν το πρόβλημα, να επινοήσουν εναλλακτικές στρατηγικές και να αξιολογήσουν την έκβασή τους, έχει ως συνέπεια να καταφεύγουν συχνά σε παρορμητικές λύσεις, όπως σωματική επιθετικότητα, κοινωνική απόσυρση κ.ά.
Η έγκαιρη παρέμβαση στις γλωσσικές δυσλειτουργίες βελτιώνει θεαματικά την προφορική έκφραση, τις σχολικές επιδόσεις (γραφή, ανάγνωση, ορθογραφία) αλλά και τη συμπεριφορά.

Οριακή Νοημοσύνη
Η νοημοσύνη είναι το σύνολο των πνευματικών λειτουργιών που χρησιμοποιούμε για να αντιμετωπίσουμε νέες καταστάσεις και να λύσουμε προβλήματα αξιοποιώντας προηγούμενες εμπειρίες.
Η νοημοσύνη διακρίνεται σε πρακτική και θεωρητική. Η πρακτική νοημοσύνη συνίσταται στη δύναμη προσαρμογής σε νέες καταστάσεις, ενώ η θεωρητική στην ικανότητα του ατόμου να προβαίνει σε κρίσεις και συλλογισμούς.

Τα πνευματικά χαρακτηριστικά παιδιών με οριακή νοημοσύνη
  • Βραδύς ρυθμός πνευματικής ανάπτυξης
  • Ελλιπής πνευματική ανάπτυξη
  • Φαινόμενα παλινδρόμησης
  • Διαταραχές λόγου ή γλωσσικές δυσχέρειες
  • Αδυναμία συγκέντρωσης – προσοχής
  • Ασθενής μνήμη
  • Αδυναμία επανάληψης και άσκησης
  • Αδράνεια των νοητικών διεργασιών

Το παιδί με οριακή νοημοσύνη μπορεί να μην έχει προβλήματα στη γραφή, στην ανάγνωση ή στην αποστήθιση. Αυτός είναι και από τους βασικούς λόγους που το πρόβλημα δεν εντοπίζεται από την αρχή. Το πρόβλημα εμφανίζεται στις μεγάλες τάξεις του Δημοτικού (από Γ’ τάξη και στο Γυμνάσιο, όπου απαιτούνται σύνθετες γνωστικές διαδικασίες όπως επαγωγική, συνειρμική, αναλυτική, συγκριτική, αφηρημένη και συμπερασματική σκέψη, καθώς και λογική κρίση). Οι παραπάνω αδυναμίες οδηγούν σε μαθησιακές δυσκολίες ευρέως φάσματος.